De verbouw van groente vereist irrigatie, maar de hoeveelheid water die gebruit wordt verschilt erg tussen producenten. Kleine boeren en outgrowers gebruiken over het algemeen minder water voor de groenteteelt dan grote plantages. Hun productie is volledig afhankelijk van regenval of aangevuld met een eenvoudige irrigatietechniek, en niet gebaseerd op grootschalige irrigatie. De aanvoer van water is voor veel producenten een uitdaging omdat de klimaatverandering tot minder neerslag leidt en tot minder smeltwater, waar veel groentelers in de regio van de Mount Kenya van afhankelijk zijn.

In Europa kunnen we vanwege het klimaat maar een paar maanden groente telen. Bonen komen maar maximaal drie maanden uit West-Europa. Overigens wat Kenia en andere Afrikaanse landen betreft gaat het om Extra fijne bonen die helemaal niet in Europa worden geteeld.

Tegenwoordig letten we echter nauwelijks meer op het groeiseizoen van groenten en willen we het hele jaar over alle peulvruchten kunnen beschikken. De Europese consumenten zijn dan voor het grootste deel van het jaar aangewezen op landen buiten Europa, met name Afrika. De specifiekere variëteiten komen meestal zelfs het hele jaar uit het buitenland.

Kiezen we dus voor consumptie van peulvruchten gedurende het hele jaar, dan weten we tegelijkertijd dat ze het grootste deel van het jaar uit Afrika komen van boeren die er onvoldoende profijt van hebben. Als die aanzienlijke importen dan toch doorgaan, met of zonder Fairtrade, dan ligt het voor de hand dat we daar graag ons label aan toevoegen. Kleine groentetelers in Afrika gaan dan meer profiteren van de export van hun groente.
 

Fairtrade biedt gemarginaliseerde producenten toegang tot een faire prijs en een aanvullende Fairtrade premie om te investeren in hun organisatie, in duurzame teeltmethoden, in hun lokale gemeenschap en in milieuprojecten. Alleen al in Kenya telen naar schatting zo’n 800 groepen groente, waarvan 60 procent de Europese markt zou kunnen bedienen. De Fairtrade voorwaarden richten zich op de problemen van deze kleine boeren en voorzien in betere handelscondities voor kleine producenten. 

We richten ons op groentelers in Afrika, in het bijzonder op kleine boeren. In toenemende mate leveren zij groente voor de export naar Europa, wat hen nieuwe inkomensperspectieven biedt. Maar ze profiteren er onvoldoende van omdat ze niet in staat zijn zelfstandig hun groente te exporteren, maar afhankelijk zijn van plantageondernemingen of exporteurs. Dat geeft hen een kwetsbare positie.

Sommige boeren hebben zich georganiseerd in groepen, kopen landbouwbenodigdheden gezamenlijk in en proberen hun producten ook gezamenlijk te verkopen aan een groot plantagebedrijf of exporteur. De groepen opereren meestal (nog) zwak en kunnen een steuntje in de rug goed gebruiken. Deze boeren worden als groep zelfstandig Fairtrade gecertificeerd.

Het gaat om verse bonen en peulen, die verbouwd worden in Afrika. De bulk bestaat uit sperziebonen, maar voor Fairtrade moeten we in eerste instantie denken aan de bijzondere variëteiten. Die worden, vaak verpakt per circa 200 gram, in supermarkten aangeboden onder namen als bijvoorbeeld harricots verts, mangetouts en sugar snaps. In een latere fase is een verdere uitbreiding naar andere groenteproducten mogelijk.

De kleine groentetelers moeten verschillende hindernissen overwinnen:

Fluctuerende prijzen

Er bestaat een hoog- en laagseizoen voor de groente uit Afrika, afhankelijk van de vraag uit Europa. Tijdens het hoogseizoen bieden opkopers de boeren hoge prijzen. Boeren die contracten hebben met plantages of exporteurs krijgen een relatief vaste prijs gedurende het hele jaar. Die contractprijzen liggen echter meestal lager dan de prijzen die de opkopers bieden. Veel telers verkopen hun producten aan de langskomende opkopers omdat ze snel geld nodig hebben (voor voedsel of bij ziekte). In het laagseizoen is de vraag beperkt en is het voor boeren maar afwachten of ze genoeg kunnen verkopen om voldoende inkomsten te krijgen.

Kwaliteit en certificering
Kleine groentetelers moeten aan een groot aantal kwaliteitseisen voldoen, gekoppeld aan dure investeringen en certificeringen, om hun groente in de EU te kunnen verkopen. Alleen via exporteurs en plantages zijn ze daartoe in staat. Regels zijn strikt en tot 20% van de productie kan afgekeurd worden, ter plekke of later in het pakhuis. In zulke gevallen krijgen telers niet uitbetaald.

Water
Water wordt in vele gebieden alsmaar schaarser. Dat geldt ook voor de gebieden in Kenya (rond de Mount Kenya) waar de groentelers het neerslagpatroon de laatste jaren hebben zien veranderen. Technologie en betere landbouwtechnieken die het mogelijk maken water op te slaan, te recyclen en te besparen via betere irrigatie zijn wel beschikbaar, maar duur en dus niet toegankelijk voor outgrowers en vele kleine boerengroepen.

Infrastructuur en training
Het gebrek aan een goede infrastructuur als wegen en communicatiemiddelen bemoeilijkt het verhandelen van producten. Telers hebben training nodig om de opbrengsten te verbeteren en voor goed milieu- en watermanagement. Maar ze kunnen de kosten daarvan niet opbrengen.

Toegang tot krediet
Het is moeilijk voor kleine producenten om krediet te krijgen voor de aankoop van zaad, bestrijdingsmiddelen of andere landbouwbenodigdheden. Dat betekent dat ze geld moeten lenen van woekeraars tegen hoge rentes of afhankelijk zijn van exporteurs die daarvan de prijs bepalen. Dit is ook een reden voor kleine telers om hun producten aan voorbijkomende handelaren te leveren.
 

De meeste Afrikanen zijn voor hun inkomsten afhankelijk van de landbouw en de export van landbouwproducten is voor de meeste Afrikaanse landen de belangrijkste bron van inkomsten. De teelt van groente is een goede optie om in levensbehoeften te voorzien, geeft mogelijkheden voor diversificatie en levert bovendien vaak meer op dan de traditionele exportgewassen.

Er is een zeker risico dat de verbouw voor de export de traditionele verbouw van voedsel voor de lokale bevolking zal verdringen, maar dat is in de praktijk niet gebleken. Naar de bonen en peulen die worden verbouwd voor de export bestaat geen lokale vraag. De teelt van deze gewassen heeft de mogelijkheden voor boeren verbreed. Ze kunnen nu een grotere variëteit aan groente aanbieden voor zowel de eigen voedselvoorziening, de lokale markt als voor de export. Verkoop op verschillende markten beschermt boeren tegen instabiele marktsituaties en vergroot daarmee juist de voedselzekerheid.
   

Dit is een moeilijke discussie. Transport per vliegtuig leidt inderdaad tot een grote CO2 -uitstoot. Maar daartegenover staat de vraag hoe we kunnen bijdragen aan de bestrijding van armoede in de wereld. De export van groente biedt Afrikaanse landen goede mogelijkheden voor extra inkomsten. Die voordelen voor arme landen zijn moeilijk te vergelijken met nadelen voor het milieu. Waarom zou het ontwikkelingsperspectief van arme landen en de armste producentengroepen belemmerd moeten worden door milieuproblemen en klimaatsverandering, waaraan zij zelf het minst bijdragen?

Daarnaast bestaat er, als we het hele jaar over bonen en peulen willen beschikken, geen alternatief voor de import uit Afrika. De bonen en peulen worden buiten het Europese groeiseizoen ingekocht, dus als producten in West-Europa niet meer te krijgen zijn. De aandacht richt zich dan op Afrikaanse landen, waar teelt van groente het hele jaar mogelijk is. Omdat groente snel bederft en gedurende de weg van boer tot consument gekoeld moet worden, gebeurt het transport vanuit Afrika door de lucht.